Tại phiên họp, đại diện ĐHQG-HCM đã trình bày tham luận với chủ đề “Thu hút chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài làm việc trong các dự án nghiên cứu trọng điểm về công nghệ cao, công nghệ chiến lược”, chia sẻ một số đề xuất nhằm tăng cường kết nối nguồn lực trí thức người Việt Nam ở nước ngoài phục vụ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của đất nước.
Từ thu hút chuyên gia đến kiến tạo hạ tầng tri thức
Trong tham luận, đại diện ĐHQG-HCM nhấn mạnh, nếu dòng kiều hối đã trở thành nguồn lực quan trọng đóng góp cho sự phát triển đất nước trong nhiều năm qua thì trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo và công nghệ, Việt Nam cần hướng tới một nguồn lực mới là “dòng tri thức” – dòng chảy mang theo những ý tưởng mới, công nghệ mới và năng lực cạnh tranh quốc gia.
Theo đó, bài toán đặt ra hiện nay không còn là thu hút thêm nhiều chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài, mà là xây dựng được một hạ tầng để dòng tri thức ấy có thể trở về Việt Nam một cách liên tục, hiệu quả và bền vững. Thực tiễn cho thấy, hoạt động hợp tác với đội ngũ trí thức người Việt Nam ở nước ngoài thời gian qua đã đạt nhiều kết quả tích cực nhưng phần lớn vẫn dựa trên các mối quan hệ cá nhân hoặc các dự án đơn lẻ, chưa hình thành được một hệ thống kết nối và chuyển hóa tri thức ở quy mô quốc gia.
Trên cơ sở đó, ĐHQG-HCM đã khởi xướng sáng kiến “GROWTH for Viet Nam” – một mô hình thí điểm kết nối chuyên gia người Việt Nam trên toàn cầu với các bài toán công nghệ chiến lược của đất nước. Thay vì bắt đầu từ việc lập danh sách chuyên gia, mô hình được xây dựng từ những bài toán lớn của đất nước trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược; mỗi bài toán đều xác định rõ đơn vị tiếp nhận, nhóm thực hiện trong nước trước khi kết nối những chuyên gia phù hợp trên toàn cầu cùng tham gia giải quyết.
ĐHQG-HCM hướng tới việc mỗi chuyên gia không chỉ tham gia tư vấn mà còn đồng hành với một sứ mệnh cụ thể, có mục tiêu rõ ràng, kết quả có thể đo lường và gắn với trách nhiệm chuyển giao năng lực cho đội ngũ trong nước. Những hợp tác bước đầu với các chuyên gia Việt Nam tại Hoa Kỳ, Australia và Singapore đã củng cố thêm niềm tin về tính khả thi của cách tiếp cận này.
Đề xuất phát huy vai trò của ngoại giao khoa học công nghệ
Tại phiên họp, ĐHQG-HCM kiến nghị ngành Ngoại giao quan tâm, ủng hộ và ghi nhận “GROWTH for Viet Nam” như một sáng kiến góp phần thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW về huy động, trọng dụng nhân tài người Việt Nam ở nước ngoài.
Bên cạnh đó, ĐHQG-HCM đề xuất hỗ trợ kết nối khoảng 50 hội trí thức người Việt trên thế giới cùng đội ngũ chuyên gia, sinh viên để từng bước hình thành các đầu mối quốc gia và khu vực của mạng lưới; đồng thời phối hợp xây dựng Cơ sở dữ liệu Nhân tài người Việt toàn cầu, trong đó các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài và Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài đóng vai trò giới thiệu, xác thực và kết nối chuyên gia. Theo ĐHQG-HCM, việc xây dựng một bản đồ nhân tài tin cậy là điều kiện tiên quyết để các chương trình thu hút chuyên gia có thể vận hành hiệu quả ở quy mô quốc gia.
ĐHQG-HCM cũng kiến nghị ngành Ngoại giao đồng hành tổ chức Diễn đàn Nhân tài Toàn cầu vì Việt Nam thường niên, đồng thời hỗ trợ công tác đối ngoại cho các quan hệ hợp tác quốc tế của mạng lưới, góp phần mở rộng kết nối giữa đội ngũ trí thức người Việt Nam ở nước ngoài với các cơ quan, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp trong nước.
Phát biểu kết thúc tham luận, đại diện ĐHQG-HCM nhấn mạnh, nếu trong thế kỷ trước, kiều hối là biểu tượng của tình yêu quê hương thì trong thế kỷ XXI, “dòng tri thức” sẽ trở thành biểu tượng của khát vọng phát triển đất nước. Việt Nam đã xây dựng được hạ tầng cho dòng vốn và đã đến lúc cùng xây dựng hạ tầng cho dòng tri thức, để trí tuệ của hàng triệu người Việt trên khắp thế giới được tiếp nhận, chuyển hóa và trở thành động lực phát triển quốc gia. Khi đó, Việt Nam sẽ không chỉ có một dòng kiều hối mạnh, mà còn có một dòng chảy bền vững của tri thức, công nghệ và khát vọng Việt Nam.
